Een boom planten

Planten is niet het werk; de eerste jaren zijn het werk. Hieronder staat hoe je bij de plek begint in plaats van bij de soort, wat de wet zegt over de afstand tot je buur, en wat een jonge boom nodig heeft om er een oude te worden.

Welke boom, en waar?

Welke boom past in mijn tuin?

Dat begint niet bij de soort maar bij de plek. Hoeveel ruimte is er boven de grond, en vooral: hoeveel eronder — want daar zit de beperking meestal. De vuistregel die het meeste ellende voorkomt: reken met de maat die de boom over vijftig jaar heeft, niet met die op de kwekerij.

Moet ik voor een inheemse soort kiezen?

Het moet niet, maar het maakt uit. Inheemse soorten staan hier zo lang dat er hele reeksen insecten van afhankelijk zijn geworden, en die insecten zijn op hun beurt het voedsel voor vogels. Toch komt de standplaats eerst: een inheemse soort op een plek die hij niet verdraagt, wordt nooit een oude boom, en een oude boom is precies wat het meeste oplevert.

Welke boom is goed voor vogels, bijen en vlinders?

Wilg en eik dragen veruit het meeste, daarna berk en meidoorn. Wilg is bovendien een van de eerste die bloeit, en dat vroege stuifmeel is voor hommels en bijen belangrijker dan bloei midden in de zomer. Maar de soort is maar de helft van het verhaal: één oude boom van gelijk welke soort draagt meer leven dan een rij jonge, en wat eronder gebeurt — of het gras er kort gehouden wordt, of er dood hout mag liggen — telt even hard mee.

Welke bomen houden het uit bij droogte en hitte?

Meer dan van de soort hangt dat af van waar hij in staat: een bodem met structuur en bodemleven, en genoeg ruimte om te wortelen, brengt elke soort verder dan de beste soortkeuze in een verdichte, verharde plek. Van de inheemse soorten verdragen veldesdoorn, winterlinde, haagbeuk en meidoorn droogte beter dan beuk, es of zomerlinde. Daarnaast komt er ruimte bij voor soorten van elders. Inheems blijft de eerste keuze waar dat kan, maar het klimaat schuift sneller dan onze bomen mee kunnen, en wie zich vandaag tot inheems beperkt, riskeert dat er over vijftig jaar weinig overblijft.

Welke kleine boom past in een stadstuin?

Kies liever een soort die van nature klein blijft dan een grote soort die je klein moet houden — dat laatste is de meest gemaakte fout en het begin van jaarlijks snoeiwerk dat nooit meer ophoudt. Meidoorn, veldesdoorn, lijsterbes, wilde appel en boskriek blijven vanzelf op maat en dragen bovendien bloei en vruchten.

Op welke afstand van de perceelsgrens?

Op welke afstand van de perceelsgrens mag ik een boom planten?

Twee meter voor een boom van minstens twee meter hoog, een halve meter voor al de rest. Dat staat sinds 1 september 2021 in artikel 3.133 van het Burgerlijk Wetboek. Je mag er samen van afwijken — een schriftelijk akkoord met de buur volstaat — en het loont om eerst na te kijken of op je perceel een BPA of RUP ligt, want daar kunnen eigen voorschriften over plantafstand en hoogte in staan.

Vanaf waar wordt die afstand gemeten?

Vanaf het midden van de voet van de boom tot aan de perceelsgrens. Niet vanaf de rand van de stam, en niet vanaf de kroon. Het gaat dus over waar je hem zet, niet over hoe breed hij later wordt.

Geldt er een andere afstand voor hagen en struiken?

Ja: een halve meter, samen met alle bomen die onder de twee meter blijven. En er is een uitzondering die in een tuin vaak van pas komt — beplanting die niet hoger komt dan de afsluiting tussen de twee percelen valt buiten de afstandsregel.

Wat als de boom bij het planten nog geen twee meter hoog is, maar later wel?

Daar zwijgt de wet over. Het artikel noemt alleen de hoogte van de boom als maatstaf en zegt niet op welk moment die gemeten wordt. Bijna elke boom die je plant wordt uiteindelijk hoger dan twee meter, dus wie geen discussie wil, houdt van bij het begin twee meter aan.

Wat als die boom er al meer dan dertig jaar staat?

Dan kan de verwijdering niet meer gevorderd worden. Staat een beplanting dertig jaar of langer op dezelfde plaats, dan is de te korte afstand verjaard, en dat geldt onder de oude regels net zo goed als onder de nieuwe.

Gelden dezelfde regels voor bomen die er al stonden voor 1 september 2021?

Voor wat toen al geplant was, blijft de oude regeling gelden: artikel 35 van het Veldwetboek. In de praktijk komt dat op hetzelfde neer — twee meter voor hoogstammige bomen, een halve meter voor hagen en andere beplanting. Het verschil zit in het woord: het Veldwetboek zei “hoogstammig” zonder er een maat bij te geven, het nieuwe artikel zegt “minstens twee meter hoog”.

Wat hier over regelgeving staat is algemene informatie, geen juridisch advies. Regels veranderen en verschillen per gemeente en per perceel — voor een concrete situatie is je gemeente het eerste adres.

Planten, en de eerste jaren

Wanneer plant je best een boom?

In de rustperiode, wanneer de boom geen blad draagt — grofweg van de bladval tot het uitlopen. Wortels groeien in die maanden gewoon door, ook al zie je bovengronds niets gebeuren. Planten in bevroren grond doe je niet, en een boom in volle groei bij hoge temperaturen ook niet.

Hoe lang moet de boompaal blijven staan?

Twee tot drie groeiseizoenen, en dan weg. De paal is er om de kluit stil te houden zolang er nog geen wortels in de omliggende grond zitten, niet om de stam recht te houden: een stam die mag bewegen, maakt zelf het hout en de wortels waarmee hij zichzelf vasthoudt. Op erg winderige plekken of bij een grote boom mag het langer, maar dan is het een bewuste keuze en geen vergetelheid.

De band rond de stam knelt in de bast. Moet die losser?

Meteen los, en meestal mag hij helemaal weg. Een band die insnoert knijpt de sapstroom af: de boom staat er prachtig bij en gaat dan in één zomer achteruit. Kijk er elk jaar naar. Staat de boom er al drie jaar, dan mag het hele verankeringssysteem eruit.

Hoeveel water moet een pas geplante boom krijgen, en hoe lang?

Liever weinig keren veel dan vaak een beetje. Het water moet tot onder de kluit komen, en een scheut uit de gieter blijft in de bovenste centimeters hangen waar het meteen weer verdampt. Reken op minstens twee groeiseizoenen; op een verharde of blootgestelde plek eerder drie tot vijf. Het gieten stopt zodra de wortels de omliggende grond in getrokken zijn — en hoe snel dat gaat, hangt vooral af van hoe die grond eraan toe is.

Moet ik ook water geven als het geregend heeft, of in de winter?

Een zomerse bui haalt de kluit meestal niet: daarvoor moet het lang en traag regenen, en het blad van de boom vangt een deel al op voor het de grond raakt. Steek je vinger naast de kluit en voel — dat zegt meer dan de regenmeter. In de winter hoeft het niet, behalve bij een lange vorstvrije droge periode, en dan vooral bij altijdgroene soorten die blijven verdampen.

Wat is mulchen en helpt dat echt?

Mulchen is een laag houtsnippers of compost rond de boom leggen, en het is de goedkoopste hulp die er is: het houdt vocht vast, verbetert de structuur van de grond en voedt het bodemleven, en het houdt het gras op afstand — dat is een echte concurrent voor een jonge boom. Hooguit vijf centimeter dik, en niet tegen de stamvoet aan. Schors gebruiken wij zelf niet, die verteert te traag en is vooral decoratief, maar heb je alleen dat bij de hand, dan is het nog altijd beter dan niets. Vers gras of blad gaat broeien, en er hoort geen worteldoek onder.

Mijn nieuwe boom loopt niet uit. Is hij dood?

Niet noodzakelijk, en het loont om te wachten. Soorten lopen weken uit elkaar: een es of een eik staat nog kaal wanneer de berk al in blad staat, en een pas geplante boom is bovendien bijna altijd later dan een gevestigde. Kras met je nagel een streepje in een dunne twijg — is het groen eronder, dan leeft hij nog. Geef hem tot ver in juni voor je een besluit neemt.

De bladranden van mijn pas geplante boom worden bruin.

Meestal is dat verplantingsstress: de kroon vraagt meer water dan de ingekorte wortels kunnen aanvoeren, en de bladranden liggen het verst van de nerven af, dus die vallen het eerst uit. Kijk daarom eerst of het water werkelijk tot onder de kluit komt en of er geen band knelt. Fataal is het zelden, maar het kan zich een tweede zomer herhalen voor het overgaat.

Waarom gaat een jonge boom dood terwijl ik toch water gegeven heb?

Omdat water zelden alleen het probleem is. De drie dingen die we het vaakst terugvinden: hij staat te diep — de wortelhals hoort zichtbaar te zijn, niet onder de grond — het water liep langs de kluit weg in plaats van erin te trekken, en de grond eromheen is zo verdicht dat de wortels de kluit nooit uit raakten. Daar komt de knellende band nog bij. Wat een jonge boom vooruit helpt zit dus voor het grootste deel in de standplaats: losse grond met structuur en bodemleven, en een plantgat dat breed is in plaats van diep.

Wat hier over regelgeving staat is algemene informatie, geen juridisch advies. Regels veranderen en verschillen per gemeente en per perceel — voor een concrete situatie is je gemeente het eerste adres.

Waar deze antwoorden op steunen